જયાં કોઈ આંખો શરાબી હોય છે, ત્યાં ઘણી ખાનાખરાબી હોય છે

 

ગાંધીધામથી પડતા સયાજી એકસપ્રેસના સેકન્ડ એ.સી. કોચમાં બેઠો ન બેઠો ત્યાં જ અલંકાર ઉભો થઈ ગયો. ડિપાર્ચરની દસ મિનિટ પહેલાં જ એની બરાબર સામેની ગાદીવાળી બેઠક પર એક ચાલીસેક વરસની સ્ત્રી અને એકવીસ-બાવીસ વરસની યુવતી આવીને બેસી ગયાં. દસ અબજ રૂપિયાનું રોકડું રૂપ આંખો સામે ખડકાયેલું જૉયા પછી સખણો રહે તે ‘પુરુષ’ શાનો?અલંકાર વીજળીની ઝડપે ભો થયો, કોચના પેસેજમાં થઇને ચાલતો બારણાં પાસે ગયો, પ્લેટફોર્મ ઉપર તરીને પેસેન્જર્સની યાદી ટે્રનની દીવાલ ઉપર ચોડેલી હતી એ વાંચી ગયો. ખજાનાનું નામ મળી ગયું: શમા પંજવાણી- ઉંમર એકવીસ, અને સાથે જે સ્ત્રી હતી એનું નામ આશા પંજવાણી- એની વય બેંતાલીસ લખેલી હતી. ઉંમરનો તફાવત અને ચહેરાનું સામ્ય કહી આપતું હતું કે એ બંને મા-દીકરી હોવા જૉઈએ. સાડી-બ્લાઉઝના મિેચંગ જેવું લાગતું હતું. રાત્રે દસ વાગ્યે ગાડીએ પૈંડા ઘુમાવ્યા. અલંકાર બારીની બાજુમાં બેઠો હતો. એની પડખે કોઈ અજાણ્યો પુરુષ હતો. વેપારી જેવો દેખાતો બાપડો થાકયો-પાકયો એ સહપ્રવાસી ગાડી પડતાંની સાથે જ આંખો મીંચીને જાણે સમાધિમાં તરી ગયો હતો! અલંકારની બરાબર સામે બારીની પાસે શમા સુંદરી ગોઠવાયાં હતાં. ધેરા વાદળી રંગના રેશમી સલવાર-કમીઝમાં આવૃત્ત એનાં દેહનો તાજમહેલ ભલભલા સંયમી પુરુષને વિચલિત કરી મૂકવા માટે પર્યાપ્ત શકિતશાળી હતો.

‘બેટી, મુઝે મેગેઝિન ચાહિયે. તેરી હેન્ડબેગ મેં રખા હૈ.’ મમ્મી આશા પંજવાણીનો આદેશ છૂટયો. શમા નીચેની તરફ ઝૂકી. હવે એનાં સૌંર્દયનો પટારો અધખુલ્લા ઢાંકણ સાથે અલંકારની આંખો સામે ઢળેલો હતો. શમાએ બર્થની નીચે ગોઠવેલી હેન્ડબેગ ખેંચીને બહાર કાઢી, બહારના ખાનામાં ખોસેલું મેગેઝિન કાઢયું અને મમ્મીને આપ્યું. બેગ ફરી પાછી જયાં હતી ત્યાં મૂકી દીધી. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અલંકાર નિહાળી રહ્યો હતો. સામાન્ય માણસની જેમ નહીં, પણ કોઈ કુશળ હિપ્નોટિસ્ટ દ્વારા વશીભૂત થયેલા પાત્રની જેમ સ્તબ્ધ ચહેરો અને વિસ્ફારીત આંખો સાથે ટગર-ટગર જૉઈ રહેલા લાચાર, પરવશ માણસની જેમ આ રૂપમહેલને ધ્રૂજતો, થીરકતો અને પાછો સ્થિર થાતો જૉઈ રહ્યો.

હવે શમાને ખ્યાલ આવી ગયો કે સામે બેઠેલો ભૂખ્યો જીવ પોતાના શરીરના અન્નકૂટ તરફ ત્રાટક કરતી નજરે જૉઈ રહ્યો છે. એણે એક વાર તો આગ વરસાવતી નજરે અલંકાર તરફ જૉયું, પણ અલંકારને એનાથી કશો જ ફરક નહોતો પડતો.

‘કિતને બજે આયેગા અહમદાબાદ?’ મેગેઝિન વાંચતી મમ્મીએ એલ્યુમિનિયમની થાળીમાં હથોડો ઝીંકાતો હોય એવા અવાજે પૂછ્યું.

દીકરીએ અલંકારને સંભળાવતી હોય એમ જવાબ આપ્યો, ‘જી મમ્મી! સુબહ સાઢે ચાર બજે આયેગા. લૈકિન મૈં તો અભી સે ટોર્ચર હો રહી હૂં. કભી-કભી ‘જર્ની’ ભી કિતની મનહૂસ બન જાતી હૈ!’

અલંકારના ચહેરા ઉપર નફફટાઈભર્યું સ્મિત ફરકી ગયું, બહુ મુખર નહીં, પણ સાવ હળવું. પાણીની સપાટી ઉપર પવને પાડેલા લિસોટા જેવું. શમા સમજી ગઈ કે એ સ્મિત ખાલી સ્મિત ન હતું, પણ એણે મોકલેલી નફરતની કાચી રસીદ હતી.

હવે અલંકારે શમાનાં સૌંદર્યનું તલસ્પર્શી નિરીક્ષણ શરૂ કર્યું. કાળા ચમકતા, રેશમી વાળ. રૂપાળો, ઘાટીલો, લંબગોળ ચહેરો. તીરકામઠાંની પણછ જેવા નેણ. સીધું, માપસરનું નાક અને કોઈ પણ પ્રમાણમાપમાં સમાવી ન શકાય તેવાં આ સૃષ્ટિનાં બે સર્વોત્તમ ઘાટીલા હોઠ. યુવાન પુરુષની નજર લપસણી હોય છે. અલંકારે પોતાની નજરને લપસવા દીધી. અંતે કાચલીમાંથી કાઢેલા કોપરા જેવી રૂપાળી દાઢી નીચેથી સરકતી-સરકતી એની નજર શમાની ડોક આગળ જઈને અટકી ગઈ. શમાની લાંબી, સુરાહી જેવી ડોકમાં એક જાડી, કીંમતી, સોનાની ચેન લટકતી હતી. એનું પેન્ડન્ટ ઘડિયાળના લોલકની પેઠે ડાબે-જમણે સરખા અંતરે આવેલી બે રૂપાળી મંઝિલોને સ્પર્શીને ગાડીની તાલ સાથે તાલ મિલાવી રહ્યું હતું. અલંકાર ઈર્ષાભરી નજરે એ પેન્ડન્ટને તાકી રહ્યો. શમાની અકળામણ વધી રહી હતી. થોડી વારમાં એનાં મમ્મી મેગેઝિનનાં પાનાં ફેરવીને કંટાળ્યાં. એમણે પણ અંલકારની નજરમાં કશુંક ગંધાવાની વાસ આવી. એમણે હુકમ છોડયો, ‘ચલ, બેટી! તૂ ઉપર કી બર્થ પે જાકર સો જા. મૈં યે નીચેવાલી બર્થ પે લૈટ જાતી હૂં.’ આટલું કહીંને એમણે ઉપરનું પાટિયું પાડી દીધું. જુવાન દીકરીને સલામત સરનામે રવાના કરી દીધી. પોતે નીચેના પાટિયા ઉપર સૂઈ ગયાં. દેહને ધાબળા વડે એવો તો ઢાંકી દીધો કે અલંકારની નજરે આશાબહેનનાં આધેડ દેહનો અસ્તાચળે ગયેલો એકાદ અણુ પણ ન પડી શકે.

થોડી વાર રહીને અલંકાર પણ ઘી ગયો. મોગલ ગાર્ડન હાથવેંતમાં હોય, છતાં પણ જૉ ફૂલ સૂંઘવા ન જ મળવાનું હોય, તો માણસ જાગી-જાગીને કયાં સુધી જાગે?

લગભગ બે-અઢી વાગ્યા હશે. ગાડી ધ્રાંગધ્રાના રેલવે સ્ટેશને ભી રહી, ત્યારે અચાનક એક તીણી ચીસ સાથે શમા બેઠી થઈ ગઈ. આશાબહેન જાગી ગયાં. અલંકાર પણ ખળભળીને બેઠો થઈ ગયો. ‘શું થયું? શું થયું?’ ની બૂમાબૂમ સાથે પેસેન્જરોની ભીડ જમા થઈ ગઈ.

શમા ભયભીત આંખે અને થરથરતા અવાજે ચિલ્લાઈ રહી હતી, ‘ચોર! ચોર! કોઈ મારી ડોકમાંથી સોનાનો દોરો ખેંચી ગયું!’ શમાની વાત સાંભળીને કોઈ રેલવે પોલીસને બોલાવી લાવ્યું. પી.એસ.આઈ. જેઠવા સાહેબ દરબાર હતા. પૂળા જેવડી મૂછો અને પાંચ પોલીસ કોન્સ્ટેબલને સાથે લઈને એવી પહોંરયા.

‘શું છે, છોડી? કોણે તારી આબરૂ માથે હાથ નાખ્યો? હું પી.એસ. આઈ. જેઠવા! ગુનેગારનું નામ આપ એટલે એનો હાથ તોડી નાખું!’

‘આબરૂ ઉપર નહીં સાહેબ, હાથ સોનાના દોરા ઉપર…’ આશાબહેને ભૂલ સુધારી.

‘અરે, દોરો સોનાનો હોય કે પિત્તળનો, પણ હાથ તો બાઈ માણસની ડોક ઉપર નાખ્યો ને! આ જેઠવો એને જીવતો ન મેલે!’ પછી જેઠવા સાહેબે એક આંખ ફાંગી કરી, ‘બેન, તમને કોની ઉપર શંકા છે?’

‘ એમા શંકા શેની, સાહેબ? મને તો ખાતરી છે!’ આશાબહેને ધડાકો કર્યો, ‘આ સામે બેઠો છે એ જ ચોર છે. એના શરીરની જડતી લો. મુદ્દામાલ મળી જશે.’

જડતી લેતા જેઠવાને વાર કેટલી? લઈ લીધી. પણ કશુંય ન મળ્યું. પણ એમ હાર માને તો આશાબહેન શાનાં? એ તાડૂકયાં, ‘એ બદમાશનેે છોડશો નહીં, સાહેબ! આજકાલ આવા ચોરોની આખી ગેંગ હોય છે. એક ચોર ચોરી કરે અને પછી તરત જ મુદ્દામાલ એના સાગરીતના હવાલે કરી દે. બીજૉ ત્રીજાને અને ત્રીજૉ ચોથાને એમ કરતાં કરતાં માલ કયાંનો કયાંય પહોંચી જાય. સાહેબ, તમે મારી ફરિયાદ દર્જ કરો. આ ચોર છેક ગાંધીધામથી એકીટશે મારી દીકરીની ડોકમાં લટકતી ચેન તરફ જ જૉયા કરતો હતો.’

અલંકાર દલીલ કરવા ગયો, ‘એમની વાત ખોટી છે, સર! હું સોનાની ચેન તરફ નહોતો જૉતો… હું તો… હું… તો…’

જેઠવા સાહેબે વાત પકડી લીધી, ‘હા, હા, બોલો! અટકી કેમ ગયા? તમે શું જૉતા હતા એ કહી નાખો, એટલે પછી આ જેઠવાને ખબર પડે કે તમને કયાં અને કેટલા ફટકારવા!’

અલંકાર શું બોલે? સાચું બોલવામાં સો ટકાનું જૉખમ હતું. દોરાની ચીલઝડપનો આરોપ તો હળવો હતો, એકલા જેઠવા સાહેબ જ મારે તેમ હતા. પણ જૉ અલંકાર એટલું જાહેર કરી નાખે કે એની નજર સોનાના દોરા પર નહીં, પરંતુ એમાં ભરાવેલા પેન્ડન્ટના આવર્તન ઉપર અને એ જયાં ટકરાતાં હતાં એ બે રૂપાળી મંઝિલો ઉપર હતી, તો પછી એનું આવી જ બન્યું સમજૉ! જેઠવાની સાથે-સાથે પેસેન્જરો પણ એની ઉપર તૂટી પડે. આશાબહેન પણ એને છોડે નહીં.

આશાબહેનની જીદ તો ચાલુ જ હતી, ‘સાહેબ, એને લોકઅપમાં પૂÊરી દો. માર પડશે એટલે બધું જ કબૂલી નાખશે. ચોર, બદમાશ, લફંગા, આવારા!’

અલંકારની સહનશકિતની હવે હદ આવી ગઈ. એણે જૉરથી ઘાટો પાડયો, ‘વન મિનિટ! સર, ગિવ મી વન મિનિટ, પ્લીઝ! આ બાઈની એક પણ વાત ન માનશો. હું અમદાવાદના પ્રતિષ્ઠિત ખાનદાનનો સંસ્કારી છોકરો છું. હું ચોર નથી. મારા પપ્પા જાણીતા વેપારી છે. કાપડ બજારમાં સુગરોમલ પંજુમલ ટેકવાણીની માલિકીની આઠ-આઠ દુકાનો છે, સર! તમને વિશ્વાસ ન આવતો હોય તો હું મારા પપ્પાનો નંબર આપું, તમે એમની સાથે વાત કરી લો!’

જેઠવા સાહેબ અલંકારે આપેલો નંબર લગાડવા જતા હતા, ત્યાં જ અચાનક આશાબહેને એમને રોકયાં, ‘સાહેબ, જવા દો આને. હું મારી ફરિયાદ પાછી ખેંચું છું.’

પણ જેઠવા સાહેબ હવે ચોથા ગિયરમાં હતા, ‘એમ શેનો જવા દઉં એને? આવા ચોર, બદમાશ અને મવાલીનું તો હાડકે-હાડકું ભાંગી નાખું!’

પણ અત્યાર સુધી આગના ગોળા જેવા દેખાતાં આશાબહેન હવે સાવ બરફ જેવા ઠંડાગાર બની ગયાં હતાં, ‘ના, ના સાહેબ! ભૂલ મારી છે. આ છોકરો ચોર નથી. એ ચોર હોઈ જ ન શકે. અસલ વાત એમ છે કે હું અને મારી દીકરી શમા અમદાવાદ જઈ રહ્યાં છીએ … તે ખાસ … શું કહું તમને? શેઠ સુગરોમલ પંજુમલ ટેકવાણીના દીકરાને જૉવા માટે અને જૉ એને મારી શમા પસંદ પડે તો એની સાથે… અલંકાર વિષે અમે બધી જ માહિતી મેળવી લીધી છે. એ બહુ સારો છોકરો છે. એટલે અમારા તરફ થી તો ‘હા’ જ છે. બસ એક વાર અલંકાર મારી શમાને જૉઈ લે અને પસંદ કરી લે…એટલે…’

અલંકારનો ગુસ્સો અગરબત્તીની ધૂમ્રસેરની પેઠે ડી ગયો. એણે આર.ડી.એકસ. ના જથ્થા જેવી વિસ્ફોટક શમા તરફ તીરછી નજર ફેંકી. પછી બબડયો, ‘મેં પણ શમાને જૉઈ લીધી છે. છેક ગાંધીધામથી એ જ કામ તો કરી રહ્યો છું. અહીં પેન્ડન્ટને જૉવા માટે કોણ નવરું હતું!’

શીર્ષક પંકિત: બાલુ પટેલ