જુવાનસિંહ બાપુની તબિયત આજે મોળી હતી. શરીરમાં કળતર હતું અને દિલમાં બળતર. સવારથી માથુંયે ભારે લાગતું હતું. બાપુએ ચાકર દોડાવ્યો, ‘જા, ભગા વાળંદને બોલાવી આવ. કે’જે કે બાપુના માથે તેલમાલિશ કરવા બરક્યો છે.’
ભગો એટલે બાપુનો ખાસમખાસ માણસ. ભીતરના ભેદુનો જાણતલ. પણ આમ પાછો અળવીતળો ભારે. જાત-જાતના તેલની શીશીઓ લઇને ઊભા પગે આવી પૂગ્યો, ‘બાપુ! આ શું કે’વાય? તમનેય વળી માથાં દુ:ખે?!’
‘કેમ, બાપુના માથા ખાલીખમ્ હોય? છાનોમાનો માલિશ કરવા માંડ, નહીંતર તારું માથું ખડી જાશે!’ ભગાએ રજવાડી માલિશ શરૂ કરી દીધી.
ત્યાં ફોન રણક્યો. ભગો બોલ્યો, ‘બાપુ, ફોન…’ બાપુએ છાશિયુ કર્યું, ‘હું બીમાર છું, બહેરો નથી. ઘંટડી વાગે છે એ મને પણ સંભળાય છે. જા, તું જ વાત કરી લે!’ ભગો વાત કરીને પાછો વળ્યો, ‘બાપુ, જોરુભાનો ફોન હતો. આજે સાંજે આખેટ ઉપર નીકળવાના છે.
તમનેય તૈયાર રહેવાનું કહેવડાવ્યું છે.’ ‘જોરુભા! આખેટ! હં..! સાથે બીજું કોણ કોણ જવાનું છે એ પૂછ્યું કે નહીં?’ ‘પૂછ્યું ને, બાપુ. જોરુભાની સાથે તમારા હંધાય ભેરુઓ પણ જોડાવાના છે, લખુભા, તખુભા, કાળુભા, મૂળુભા અને મેરૂભા બાપુયે ખરા.’
‘આખેટ! આખેટ! આજે ક્યાં મારામાં તાકાત છે આખેટ પર નીકળવાની? સાંજે એ બધાં આપણી ડહેલીએ આવે ત્યારે ના પાડી દેજે. કે’જે બાપુને આજે સુસ્તી જેવું લાગે છે.’ જુવાનસિંહે આટલું બોલીને બગાસુ ખાધું. જાણે કે વાક્યની પાછળ પૂર્ણવિરામ મૂક્યું!
‘હેં બાપુ, આ આખેટ એટલે શું?’ ‘શિકાર. અખેટ એટલે શિકાર. આ જુવાનસંગે જુવાનીમાં બહુ શિકાર કર્યા. એ વખતે તો ગરાસ હતો. ભાયાતોની સાથે ઘોડે ચડીને જંગલ તરફ નીકળી પડતા.
નદી કે ઝરણા પાસેના ઝાડ ઉપર પહેલેથી માંચડો બંધાવી રાખ્યો હોય. અડધી-અડધી રાત સુધી જાગીને વાટ જોઇએ. ક્યારેક વાઘ કે ચિત્તા જેવું મોટું પ્રાણી હાથમાં આવે, તો ક્યારેક સસલા-હરણાંથી પણ મન મનાવી લેવું પડે.
પછી બીજે દિવસે શિકાર રાંધીને, શરાબની મહેફિલ જમાવીને પાછા ઘરભેગા!’
‘બસ, બાપુ? કબાબ અને શરાબમાં જ બધું આવી ગયું? સાથે બીજી ખાસ રંગત ખરી કે નહીં?’ ભગાના હાથ વાળમાં ફરતાં અટકી ગયા.
‘ભગલા, તારી જીભની ગતિ ધીમી કર ને હાથની ગતિ ચાલુ રાખ અને તું તો બધુંય જાણે છે. રજવાડાંમાં આવી વાતની નવાઇ ન હોય. પણ હવે એ બધું આથમી ગયું, ભગલા. હવે તો ઠકરાણાંયે મરી ગયાં ને પેલાં લાલ-લીલાં લૂગડાંયે હાથમાંથી સરકી ગયા.
આ કળતર એનું જ લાગે છે મને તો.’ ‘બાપુ.’ ભગલો બાપુના માથા પાસે તો હતો જ, હવે એ બાપુના કાન પાસે સરક્યો. અવાજની સપાટી સાવ ધીમી કરી દીધી. પછી મુદ્દાની વાત ઊખેળી, ‘બાપુ, પેલી રંગપુરવાળી છેલછબીલીનું શું થયું?’
બાપુએ પહાડ જેવડો નિ:સાસો નાખ્યો, ‘પેલી રૂપલી ને? સરપંચના દીકરાની પરણેતર ને? એ મારી દાઢમાં છે, પણ હાથમાં નથી આવતી. ચિઠ્ઠી ઉપર ચિઠ્ઠી મોકલાવી, પણ જવાબ નથી આવતો. ભગા, માલિશ ચાલુ રાખ નહીંતર તારી આજે ખેર નથી.’
બાપુની હાલત અફીણ વગરના બંધાણી જેવી થઇ ગઇ હતી. ભગાને એક બાજુ હસવું આવતું હતું ને એક બાજુ દયા આવતી હતી અને મનમાં જિજ્ઞાસાનો ઉદર ઘૂમરીઓ ખાતો હતો.
છેવટે એણે પૂછી જ નાખ્યું, ‘બાપુ, કૈંક વાત તો કરો. તમે એ રૂપલીને પહેલવહેલાં ક્યાં મળ્યા, ક્યારે મળ્યા, એની સાથે શું વાત થઇ એ તો જણાવો.’ ‘એનાથી આ માથું દુ:ખતું મટી જશે?’ ‘ના, પણ આ દિલનું બળતર ઓછું થઇ જશે… કદાચ. મનનો ભાર મારી પાસે નહીં ઠાલવો તો બીજા કોની આગળ ખાલી કરશો, બાપુ? તમારા ભાયાતો આગળ?’
‘ના, હો, ભગલા! જોજે એમના સુધી આ વાત ન પહોંચવી જોવે. નહીંતર આ જોરુભા ને મૂળુભાને તખુભા-લખુભા મારી પહેલાં રૂપલીની પાસે પહોંચી જાશે.’
‘તમતમારે બેફિકર રહો, બાપુ. આ ભગલો ન બોલવા જેવું હોય ત્યારે મૂંગો બની જાય છે, તમને ક્યાં ખબર નથી.’ ‘ઇ સંધુયે સાચું, પણ હાલ પૂરતો તું મૂંગાની સાથે-સાથે બે’રો પણ બની જા, ભગલા! આ રૂપલીવાળી વાતમાં તારે પડવા જેવું નથી.’
‘કેમ, બાપુ? અમે હાંભળવામાંથીયે ગ્યા?’ ‘તારી વાત છોડ, રઘલા, આ કામમાંથી તો હવે અમેય પરવારી ગયેલા છીએ. ભગલો માથાના વાળમાં ટપલીઓ મારતો, ટાચકા ફોડતો, કરામત આંગળીઓનો કસબ દેખાડતો માલિશ કરી રહ્યો.
સાથે સાથે બાપુનું નિરીક્ષણ પણ કરતો રહ્યો. લથડી ગયેલું શરીર, ઢળી ગયેલા ખભા, શિથિલ ત્વચા, ઝાંખપ વળી ગયેલી આંખો, શ્યામ રંગ પકડતો જતો નિસ્તેજ ચહેરો અને ખરવાની વાટ જોઇને બેઠેલા સફેદ, પાંખા કેશ.
ભગલાને લાગ્યું કે બાપુની વાત સાચી છે, જુવાનીની વસંત વિદાય લઇ ચૂકી છે અને અવસ્થાની પાનખર બેસી ગઇ છે. ‘બાપુ, તમારા હાથ-પગ સાવ બગડી ગયા છે, ઝાડની તૂટેલી ડાળીની જેમ. તમે હા પાડો તો ચંપી કરી આપું.’
‘રે’વા દે, ભગલા! ચંપીનું જોખમ લેવા જેવું નથી. તારાથી ક્યાંક જરાક વધુ ભાર દેવાઇ ગયો, તો મારો તો હાથ-પગ ખડી જાશે. હવે તો બસ મને શાંતિથી પડયો રે’વા દે!’
પણ ભગલો બાપુને ચાહતો હતો. જુવાનસિંહ બાપુને મૂડમાં લાવવા માટે એ ગમે તે કામ કરવા તૈયાર હતો. ‘બાપુ, જૂની ફિલ્લમના ગીત હાંભળવા છે? આપણી પાસે જૂનું થાળીવાજુયે છે, ને મોટા કુંવર શહેરમાંથી આપી ગ્યા છે ઇ ‘ટેપ’ પણ છે.’
બાપુ ખીજવાયા, ‘ભગલા, તું મારો પીછો ક્યારે છોડીશ? તને એક વાર કીધું ને કે જીવનમાંથી રોનક જ સમૂળગી ચાલી ગઇ છે. જો મનમાં રંગત ન હોય તો કાનમાં સંગીત રેડવાથી શું મળવાનું હતું?! આ તારા હાથની માલિશથી જે થોડું-ઘણું માથું હલકું પડ્યું છે, એ પાછું રાગડા સાંભળી-સાંભળીને દુખવા માંડશે.’
ભગલાને ખાતરી થઇ ગઇ કે જુવાનસિંહ બાપુના મન ઉપર સાચે જ હવે ઘડપણનો રંગ ચડી ચૂકયો છે. અત્યાર સુધી જે ગીતો હતા એ હવે રાગડા બની ગયા! ભગલો મૂંગે મોંઢે બાપુને માલિશ કરતો રહ્યો. બાપુની આંખો મળી ગઇ.
‘વાહ રે, જિંદગી! તું પણ કેવા-કેવા રંગ દેખાડે છે? બાકી બાપુ કંઇ એંશી-નેવું વરહના થોડા થયા છે? બહુ-બહુ તો સાઠ-પાંસઠના હશે. પણ મન જુઓ તો નેવુંને આંબી ગ્યું છે?’ ભગો વિચારી રહ્યો. ત્યાં શેરીમાંથી ચાર-પાંચ છોકરાઓ આવીને નાના કુંવરને ખેંચી ગયા, ‘અમારી સાથે રમવા માટે આવો ને!’
કુંવર દોડી ગયા. બપોરે બે વાગ્યે બાપુએ બે કોળિયા ખાધા ન ખાધા ત્યાં તો પેટ ભરાઇ ગયું, ‘ભગલા, ભૂખ તો ઘણી લાગે છે, પણ કોળિયો ચવાતો નથી. દાંત હલબલે છે અને પાચન પણ થવું જોઇએ ને! આ બધું વ્યસનોનું પરિણામ છે, ભગા!’
જુવાનસિંહ જમ્યા પછી ઝોલે ચડી ગયા. નમતી બપોરે ભેરુબંધોને ભાયાતો આવી ચડ્યા. હાકલા-પડકારા કરવા માંડ્યા, ‘જુવાનસંગ, તૈયાર છો ને!’ બાપુએ ના કે’વડાવી દીધી. મૂળુભાએ આગ્રહ કર્યો, ‘એમાં થાક શેનો લાગે?
પગે હાલીને શિકાર કરવા નથી જવાનું? જીપ લઇને નીકળ્યા છીએ.’ પણ બાપુની ના એટલે ના, ‘કહી દે, ભગલા, કે હવે અમારો જમાનો પૂરો થઇ ગ્યો. હવે જો અમે શિકાર કરવા નીકળીએ તો માંચડા ઉપરથી હેઠે પડીએ. વાઘ અમારો શિકાર કરી નાખે. તમતમારે સિધાવો. જે માતાજી!’
સાંજ ઢળી. અવની માથે અંધારાં પથરાવા માંડયા. નાના કુંવરને ભણાવવા માટે માસ્તર આવ્યા. કુંવર નવમા ધોરણમાં ભણતા હતા, પણ સંસ્કૃત એની જીભે ચડતું નહોતું. માસ્તર ધીરજ ધારીને એમને શિખવતા હતા, ‘કુંવર, આજે શું ભણવું છે?’
‘માસ્તર, આ શ્લોક સમજાતો નથી. એને બોલવાની તો મજા પડે છે, પણ અર્થ સમજાતો નથી.’ કહીને કુંવર ગાવા માંડ્યા : ‘અંગમ્ ગલિતમ્ પલિતમ્ મુંડમ્ દશન વિહિનમ્ જાતમ્ તુંડમ્…’
ભગલો કાન માંડીને સાંભળી રહ્યો. માસ્તરે સમજાવવાનું શરૂ કર્યું, ‘કુંવર, આ શ્લોકમાં તો મનુષ્યની લાલસાની આબેહૂબ વાત કરેલી છે : શરીર ગળી ગયું છે, માથાના વાળ ખરી ગયા છે, જેના મુખમાં એક પણ દાંત બચ્યો નથી, એવો એક વૃદ્ધ માણસ હાથમાં લાકડી ગ્રહીને ચાલી રહ્યો છે છતાં પણ આશા નામની ચીજને એ છોડી શકતો નથી.’
માસ્તર બોલવાનું પૂરું કરે એ પહેલાં ટેલિફોને ચીસ પાડવાનું ચાલુ કર્યું.
ભગલો દોડયો રિસીવર ઉઠાવ્યું. જઇને બાપુને પકડાવી દીધું, ‘બાપુ! લ્યો વાત કરો, તમારો ફોન છે. કોઇ બાઇ માણહ બોલે છે.’
બાપુ મડદાલની જેમ સળવળ્યા. રિસીવર ઝાલ્યું. બોલ્યા, ‘કોણ? પછી ‘હેં?! રૂપલી?’ કહેતાંમાં તો જાણે વીજળીનો ઝટકો લાગ્યો હોય એમ ઊછળી પડ્યા. ખાટલામાં બેઠા થઇ ગયા,
‘એમ? આજે મેળ પડે એવો છે? સાચું કે’ છે? તારો ધણી ને સસરો બેય ગામતરે ગ્યા છે? અરે, અવાશે ને? કેમ નો’ અવાય? રાતે અંધારું થાય ને ગામ આખું જંપી જાય એટલે હું પૂગ્યો સમજ. પાછલું બારણું ખાલી અડકાવેલું રાખજે. ના રે ના, એમ કંઇ થોડાં ઘરડા થઇ ગ્યા છીએ? આવું છું એટલે આવું જ છું.’
બાપુ ઠેકડો મારીને ઊભા થઇ ગયા. નહાઇ-ધોઇને નવાં કપડાં પહેરીને તૈયાર થવામાં પૂરા બે કલાક બગાડી દીધા. પછી ભગવાન ઘોડી પર સવાર થયા.
ભગવાનને સૂચના આપી, ‘ભગા, આજે રાતવાસો અહીં જ કરજે. હું સવારનો સૂરજ ઊગે ઇ પે’લા પાછો આવી જઇશ. કુંવરનું ઘ્યાન રાખજે.’ જુવાનસિંહ બાપુને જાણે જુવાનીની પાંખો ફૂટી હતી!
ખેપટ ઊડાડતી ઘોડી બાપુને લઇને અંધારામાં ઓગળી ગઇ. ભગલો બબડી રહ્યો, ‘આ પણ એક જાતનો શિકાર જ છે ને! પુરુષને ક્યારેય થાક ન લાગે એવો શિકાર. પેલા માસ્તર ભણાવતા હતા એ શ્લોકમાં આશાની જગ્યાએ ઔરતજાત શબ્દ મૂકી દેવા જેવો છે. શ્લોક વધારે સાચો બની જશે.’
(શીર્ષક પંકિત : ખલીલ ધનતેજવી)
Source: દિવ્યભાસ્કર
Filed under: ડો. શરદ ઠાકર | Tagged: doctor sharad thakar, doctorni diary, mm
