ડૂબને કો સમંદર મેં જાયેં કહાં?ઉનકી પલકોં સે ટપકા વો આંસુ કાફી હૈ

સાહેબ, આ પેશન્ટને ક્યા રૂમમાં એડમિટ કરો છો?’ મારા નર્સિંગ હોમનાં આયાબહેને પૂછ્યું.‘આવું પૂછવાની જરૂર જ ક્યાં છે? આને જનરલ વોર્ડમાં પથારી આપવાની છે.’ મેં સૂચના આપી. સુવાવડ માટે આવેલી સ્ત્રી હતી. પાંચમી સુવાવડ માટે દાખલ થતી હતી. ચિંથરેહાલ પોતે હતી, સાથે ચાર બાળકો હતાં તે પણ ચિંથરેહાલ હતાં. એ જ્યારે પહેલી વાર મારી પાસે ‘ચેકઅપ’ માટે આવી હતી, ત્યારે જ મને એની આર્થિક હાલત વિશે ચિંતા થઇ હતી. આ કંગાળ મા મારી ફીની રકમ શી રીતે ચૂકવી શકશે એ વિશે નહીં, પણ એ એનાં પાંચમા સંતાનને ઉછેરશે કેવી રીતે એ મારી ચિંતાનો વિષય હતો.

મેં ડિલીવરીની ફી લેખે લઘુત્તમ આંકડો એને શરૂઆતમાં જ જણાવી દીધો હતો. સરકારની ‘ચિરંજીવી યોજના’ અંતર્ગત નિધૉરિત કરવામાં આવેલા આંકડા કરતાં પણ એ રકમ નાની હતી. માટે આ પેશન્ટને જનરલ વોર્ડ સિવાય બીજા કોઇ રૂમમાં એડમિટ કરવાનો સવાલ જ ઊભો થતો ન હતો. ખાસ સગવડ કે સુવિધાનો ભાર એ કેવી રીતે ઉપાડી શકવાની હતી?

એને સ્પેશિયલ રૂમ ન આપી શકવા માટેનું બીજું એક કારણ પણ હતું. એ દિવસોમાં મેં આદિવાસી બાળકો માટે ઉપયોગી ચીજવસ્તુઓ ભેગી કરવાનું અભિયાન આદર્યું હતું. રાજપીપળાના જંગલમાં બાપરજી નામના એક વૃદ્ધ જનસેવક એક્સો પંચોતર જેટલા આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓને નર્જિન જંગલની વચ્ચે પોતાની પાંખમાં લઇને બેઠેલા હતા.

મેં એ વાલ્મીકિ આશ્રમની જાત મુલાકાત લઇને એક સભાગૃહમાં મદદ માટેની ટહેલ નાખી હતી. વધારે તો શું કહ્યું હોય? રૂંધાતા ગળે આટલું હું માંડ બોલી શક્યો હતો, ‘અહીંથી બસ્સો કિ.મી. દૂર નર્મદાના કાંઠે જંગલ મધ્યે પોણા બસો ગરીબ બાળકો આપણે કલ્પી ન શકીએ તેવી અગવડો સાથે જીવી રહ્યા છે. એક ઓરડામાં એક્સો પંચોતેર બાળકો રહે છે. પાથરવા માટે ચટ્ટાઇ નથી, ઓઢવા માટે ચાદર નથી. કડકડતા શિયાળામાં નર્મદાના બર્ફીલા પાણીથી સ્નાન કરે છે. પાંચ-સાત ટોવેલ્સ છે.

જાતે અનાજ દળે છે, જાતે રાંધે છે, જમે છે, પછી વાસણો પણ જાતે સાફ કરે છે. શાળા છુટયા પછી હાંફતાં હાંફતાં પાછા આવે છે. પગમાં ચંપલ નથી, જંગલના ઝાડી-ઝાંખરાને કાંટા- કાંકરા વાગવાથી પડેલા છાલાં છે. આંખોમાં ફિક્કાશ, ચહેરા પર એનિમિયાના સોજા અને દેહમાં કમજોરી છે. અને તેમ છતાં રાત્રે ભોંય ઉપર પોઢતાં પહેલાં સૌ સમૂહમાં ગીત ગાય છે. ‘સારે જહાં સે અચ્છા, હિંદોસ્તાં હમારા.’ જો ઈશ્વરે તમને ખિસ્સાં આપ્યા હોય અને ખિસ્સામાં વજનદાર ખણખણાટ આપ્યો હોય તો…’

જે શ્રોતાઓના ખૂનમાં રક્તકણ અને શ્વેતકણની સાથે થોડાંક કરુણાના કણો પણ હતા, એ બધાંએ ખિસ્સાં ખાલી કરી દીધાં. એક ટ્રક ભરાઇ જાય એટલી સામગ્રીનો મારા સરનામે વરસાદ કરી દીધો. આ બધો સામાન સંઘરવો ક્યાં? મેં મારા નર્સિંગ હોમના સ્પેશિયલ અને સેમિ સ્પેશ્યલ રૂમ આ હેતુ માટે ફાળવી આપ્યા. રવિવારે સવારે આ સામગ્રી આશ્રમમાં પહોંચાડી આપવાની હતી. અને ડુંગર તો હજુયે મોટો થતો જતો હતો.

બરાબર આ સમયે પૂંજીબાઇ પાંચમી પ્રસૂતિ માટે પધાર્યા. સ્પેશિયલ રૂમ રાખવાની એનામાં હેસિયત ન હતી અને મારી પાસે સગવડ ન હતી. મેં એને છેક અંદરના જનરલ વોર્ડમાં ખાટલો ફાળવી આપ્યો. સુવાવડ તો બે કલાકમાં જ થઇ ગઇ. પૂંજીબાઇએ પુત્રને જન્મ આપ્યો. પણ હવે મારી ચિંતા સાવ જુદી જ બાબતે વધી રહી હતી.

મેં આયાબહેનને બોલાવીને સૂચના આપી, ‘આપણા બે ઓરડામાં લગભગ લાખ-દોઢ રૂપિયાની કિંમતનો સામાન ભરેલો પડ્યો છે. એમાં પાંચસો કિલોગ્રામ ઘઉં, પાંચસો કિ.ગ્રા. ચોખા, બાજરો, તુવેરની દાળ, છ જાતના કઠોળ, નહાવાના સાબુની પેટીઓ, વોશિંગ પાવડરની કોથળીઓ આ બધું તો છે જ, પણ અઢીસોથી ત્રણસો જોડી કપડાં પણ છે. મને ભય છે કે પૂંજીનાં આ નાગા-પૂગા છોકરાઓ…’

આયાબહેને સમજી ગયાં. દોડીને બંને ઓરડા પર તાળા મારી આવ્યાં. હવે મારો કોઠાર સુરક્ષિત હતો. હું વિચારી રહ્યો, ‘મેં જે કર્યું તે ઠીક જ કર્યું છે. કપડાંની બે-ચાર જોડી ચોરાઇ જાય એ શક્યતા તો હતી જ, પરંતુ અધરાતે-મધરાતે પૂંજીનો વર અનાજના કોથળાઓમાંથી પાંચ-દસ કિ.ગ્રા. ઘઉં, ચોખા કે મોંઘા ભાવની દાળ કાઢી લે, તો હું એને ક્યાં ઠપકો આપવા બેસું? અને ઠપકો આપવા માટે મારી પાસે પુરાવો કે સાક્ષી તો હોવા જોઇને ને?’

લોકો આવ્યે જતા હતા અને દાન આપ્યે જતા હતા. એક દાતા દરેક બાળક માટે એક લેખે પોણા બસો ટોવેલ આપી ગયા. તદ્દન નવા નક્કોર. ત્રણ દાતાઓએ ભેગા મળીને દસ ડબ્બા સીંગતેલના મોકલી આપ્યા. સુરતના એક વેપારીએ તમામ બાળકો માટે સારી કવોલિટીનાં ચંપલ મોકલી આપ્યા. આમ ને આમ શનિવારની સાંજ પડી ગઇ. બીજે દિવસે રવિવારે મારે જાતે આ બધી વસ્તુઓ આશ્રમમાં લઇ જવી એવું નક્કી થયું.

મેં પૂંજીના ધણીને મારા કન્સલ્ટિંગ રૂમમાં બોલાવ્યો. એને કહી દીધું, ‘ભાઇ, પૂંજીને આજે રજા આપવાની છે. સામાન્ય રીતે નોર્મલ ડિલીવરી થઇ હોય ત્યારે અમે પેશન્ટને આટલા બધા દિવસ સુધી દવાખાનામાં રહેવા દેતા નથી. છતાં મને લાગ્યું કે તારી ઝૂંપડીમાં પૂંજીનું આરોગ્ય નહીં સચવાય, માટે મેં એને રહેવા દીધી. એને એકલીને નહીં, તારા ચાર છોકરાઓને પણ દવાખાનામાં રહેવા દીધા. પણ આજે તમારે જવું પડશે.’

‘સાહેબ, તમારી વાત સાવ સાચી છે. તમારો પાડ માનીએ, સાહેબ. બિલ બનાવી આપો એટલે…’ પૂંજીનો વર બોલ્યો.હું ચિડાયો, ‘બિલ બનાવવા બેસીશ, તો તું રડવા માંડીશ. જે રકમ પહેલાંથી ઠરાવેલ છે તે ભરી દે અને રવાના થઇ જા!’એણે ખિસ્સામાંથી ચારસો રૂપિયા કાઢયા. ટેબલ પર મૂક્યા. મેં પૂછ્યું, ‘આ શું છે?’

એ રડી પડ્યો, ‘સાહેબ, હું જાણું છું કે ઠરાવેલી રકમ કરતાં આ રૂપિયા બહુ ઓછા છે. પણ શું કરું? આ વૈશાખ મહિનાના તાપમાં બપોરે એકથી ચાર વાગ્યાની વચ્ચે મને કોઇ મજુરીનું કામ નથી મળતું. ઊઘાડા પગે તાપમાં હાથ લારી ખેંચી ખેંચીને મરવા જેવો થઇ જાઉં છું. ચાર દિવસમાં ચારસો રૂપિયા માંડ ભેગા કર્યા છે. અત્યાર પૂરતાં તો આટલા જમા કરી દો! પછી ધીમે ધીમે હપ્તે-હપ્તે બીજા રૂપિયા…’

એના અવાજમાં જે ભીનાશ હતી એ કદાચ એની આંખોની ભીનાશ કરતાં અનેકગણી વધારે હતી. કોઇ પણ માણસ દ્રવી જાય. હું પણ એનાથી કોરો ન રહી શક્યો. મેં ચારસો રૂપિયા સ્વીકારી લીધા. એ ગયો. પૂંજીને પથારીમાંથી ઊભી કરી. દાંપત્યની ડાળી ઉપર ઊગેલા કૂમળા પુષ્પને હાથમાં લીધું. ફાટેલી થેલી, ગાભા જેવી ગોદડી અને ઠોચરા જેવાં થાળી-વાટકા લઇને એ સાત જીવનો સમૂહ બહાર નીકળ્યો. મારા કન્સલ્ટિંગ રૂમ પાસેથી પસાર થઇને જ એ લોકો બહાર જઇ શકતા હતા.

પૂંજી મારા રૂમના બારણા પાસે અટકીને ઊભી રહી ગઇ. બોલી ઊઠી, ‘સાહેબ, બે મિનિટ માટે અંદર આવું?’ ‘આવ ને, બહેન!’ ‘સાહેબ, ચાર દિ’થી હું જોયા કરું છું. તમારા દવાખાનામાં માણસો આવે છે ને જાત-જાતની વસ્તુ આપી જાય છે. મને જાણવા મળ્યું કે તમે દૂર જંગલના કોઇ આશ્રમમાં… ગરીબ આદિવાસી છોકરાઓ હાટું કપડાં-લતા ને અનાજ-તેલ ઊઘરાવો છો. સાહેબ, હું સાવ ગરીબ છું. મારી પાસે અનાજ-તેલ તો નથી… પણ જો તમે હા પાડો તો બે જોડી કપડાં છે. ના ન પાડતા, સાહેબ…‘ જરીકેય ફાટેલાં નથી. આ મારા મોટા છોકરા હાટું નવા જ સિવડાવ્યા છે. વાર-તહેવારે પહેરવા હાટું. મારા છોકરાંવ તો ઊઘાડાં ફરીને ટેવાઇ ગ્યા છે, સાહેબ! પણ એ બિચારા ભણતા હોય એને…! તમે જો હા પાડો તો હમણાં જ મારો ધણી ઘરેથી લઇ આવે…’

હું શું બોલું?! જો ગળું સાથ આપતું હોત તો મારે પણ એને કહેવું હતું, ‘પૂંજી, બાકીનું બિલ આપવા માટે ન આવતી. તું પૂંજી નથી, પણ પૂજાને યોગ્ય છો!’

Advertisements

8 Responses

  1. You should help her family too.

  2. after reading this story i could not stop my self of crying….this ia a very heart touching story……i sallute that lady…..duniya ma ava pan manaso hoy je koi pan paristhiti ma jivta hoy tem chata temnu dil manvata mate hamesha dhabktu hoy che….

  3. Now I completely got the actual meaning of LIFE. Thank you sir, aaje mane khabar padi k jivan etle shu…….. thank you very much sir.

    Tamari badhi j story ane experience mane ghanu badhu kahi gayu ane aa article vaanchi ne to mane aakhare samajay j gayu k JIVAN shu 6…

    Once again thank you sir.

  4. Very nice heart touching story… this lady is unbelievable…. everybody should learn from her…. 🙂

  5. Realy Very nice story.
    saheb, Garibo na dil bahu mota hoy 6e.

  6. Story vachi ne aankh ma aansu roki nathi sakti…aaj na jamana ma pan dil thi amir loko ne sodhva java padta nathi.e koi ne koi rup ma same aave j che bus aapde ene odakhva ma thap khai jaiye chiye.gre8 sirji

  7. I Cant stop my Self to Crying . Thank u So much Dr. Sharad Thakar . For this Story .

  8. Wht gr8 ldy! પછી તમે શું કર્યુ?

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: